Zijn controversiële uitspraken doet hij natuurlijk niet zomaar. Spruijt baseert zich op onderzoeksresultaten: daaruit blijkt dat bepaalde maatschappelijke ideeën helemaal niet worden gestaafd door onderzoek. Hij zegt: ‘Bijna iedereen, ook beroepskrachten, vindt bijvoorbeeld nog altijd: Omgang moet, tegen elke prijs. Maar al lang is gebleken dat voor kinderen conflictbeheersing veel belangrijker is. Als er veel en heftige conflicten zijn tussen de ouders na de scheiding, dan is het voor de kinderen beter geen omgang te hebben. Het kind moet eerst in rustiger vaarwater terechtkomen. Het is beter tijdelijk geen contact te hebben totdat de gescheiden ouders zonder ruzie met elkaar om kunnen gaan.’

Traditionele wezens

Spruijt zet ook vraagtekens bij de stereotype uitspraak dat de bloedband heilig is: ‘Vroeger vonden we de huwelijksband eeuwig. Langzamerhand blijkt dat niet waar te zijn: bijna de helft van de gehuwden scheidt. We denken nog altijd dat de bloedband eeuwig is, tussen ouder en kind. Ook dat is niet waar. Die band moet je verdienen. Als je je voor de scheiding nauwelijks met de kinderen bemoeide, moet je niet denken dat het na de scheiding wel gemakkelijk gaat. Kinderen zijn traditionele wezens: die willen dat het goed gaat op de plek waar ze wonen. Dus als het goed gaat met de verzorgende, inwonende ouder, geldt dat ook voor de kinderen. De uitwonende ouder doet er dan eigenlijk niet zo veel meer toe. Zeker niet als er veel conflicten zijn!’ Uit onderzoek blijkt ook dat kinderen nog altijd het beste gedijen in een intact gezin met twee tevreden ouders. Spruijt voegt daar aan toe: ‘Er mag best af en toe ruzie gemaakt worden, maar het is wel belangrijk dat de kinderen zien dat die conflicten oplosbaar zijn. In veel scheidingssituaties escaleren ruzies en gaan door, ook na de scheiding.’

Opvoedingsbelofte

Sinds 1998, met de komst van het gezamenlijk ouderlijk gezag, is het aantal conflicten tussen ouders toegenomen en daarmee de problemen van scheidingskinderen. Spruijt verbaast dat niets: ‘Ex-partners zijn vaak gefrustreerd, hebben ruzie, zijn verdrietig, maar moeten wel goed met elkaar overweg kunnen als ouders? Daar wringt het.’ Met de komst van het ouderschapsplan in 2009, waarin ouders samen afspraken vastleggen hoe ze hun kinderen willen opvoeden, is dat nog niet direct verbeterd. Spruijt vindt dat er maatregelen moeten komen die ouders kunnen ondersteunen in de omgang met elkaar en hun kinderen, want: ‘Goed ouderschap moet worden geleerd.’ Hij noemt bijvoorbeeld het houden van een aantal counseling-gesprekken voordat mensen uit elkaar gaan. ‘Ouders zijn van goede wil, maar soms ook emotioneel erg in de war als ze gaan scheiden. Als je gaat trouwen, ga je eerst in ondertrouw, oorspronkelijk bedoeld als bezinningsperiode. Als je uit elkaar gaat, zou je moeten ‘uit trouwen’, zodat je je als scheidende ouders goed realiseert wat je allemaal gaat tegenkomen.’ Spruijt kijkt naar sprekende voorbeelden in het buitenland: ‘In een aantal staten in Amerika moeten ouders bijvoorbeeld verplicht een cursus volgen over goed ouderschap. In Australië heb je zogeheten family centers, laagdrempelige centra vergelijkbaar met onze consultatiebureaus. Daar zou je ook terecht moeten kunnen als er problemen in het huwelijk zijn.’ Spruijt noemt ook de ‘opvoedingsbelofte’, een ritueel dat over is komen waaien uit België. Bij de geboorte van een kind spreken de ouders de belofte uit dat ze voor de kinderen zullen blijven zorgen, ook als ze uit elkaar gaan.

Praten met kinderen

Ouders zijn behoorlijk van slag in de periode van scheiding, maar dat geldt natuurlijk ook voor de kinderen. En dat terwijl hun ouders minder aandacht voor hen hebben. Spruijt wijst op ondersteunende programma’s als bijvoorbeeld KIES, Jij en Scheiding (JES), Zandkastelen, Children in the Middle. Dit zijn preventieve ondersteuningprogramma’s waarin kinderen praten met soortgenoten onder de deskundige begeleiding van een coach. Uit evaluaties van deze programma’s blijkt dat kinderen hier veel baat bij hebben. Spruijt: ‘Je kunt geen wonderen verwachten, maar op een flink aantal punten, zoals angst en depressiviteit, scoren deze kinderen minder slecht.’

Niets in te brengen

Vaak blijft de rol van de stiefouder onderbelicht terwijl intussen meer dan de helft van de gescheiden kinderen met een andere ouder woont. Meestal is dat een stiefvader, omdat moeder traditioneel voor de kinderen blijft zorgen. Spruijt: ‘Het is verrassend dat een goede band met de stiefvader samengaat met een goede band met de biologische, uitwonende vader. Biologische vaders hoeven dus niet bang te zijn dat ze door de komst van een stiefvader hun positie verliezen. Het is eigenlijk alleen maar goed om de band met de stiefouder te stimuleren en te waarderen. Kinderen kunnen best meer ouders aan.’ De positie van de stiefvader is bij de wet slecht geregeld; hij heeft alleen een onderhoudsplicht wanneer hij met de moeder is getrouwd voor de kinderen die deel van het gezin uitmaken. Spruijt vindt dat de positie van de stiefouder beter geregeld zou moeten worden: ‘Stel dat een kind een stiefvader krijgt als het twee is. Acht jaar later heeft het problemen op school. Nog steeds wordt dan de mening van de moeder en de biologische vader gevraagd. De stiefvader die het kind elke dag ziet en meemaakt, heeft niets in te brengen.’

Tevreden ouders

Tot slot wil Ed Spruijt benadrukken dat scheiden niet altijd de oplossing is: ‘Als mensen met relatieproblemen zitten, zouden ze juist op de Dag van de Scheiding eens kennis kunnen gaan maken met een mediator. Het woord zegt het al: een mediator bemiddelt in conflicten. Wellicht dat mensen nog een positieve wending aan hun relatie kunnen geven.’ Want als het aan Spruijt ligt, dan is het ‘alles voor de goede ontwikkeling van de kinderen’. En daar hoort een intact gezin met tevreden ouders het beste bij. overweegt u te scheiden en zijn er kinderen in het spel? Ed Spruijt is senior docent/onderzoeker bij de onderzoeksgroep adolescentie aan de Universiteit Utrecht. Hij doet vooral onderzoek op het gebied van scheiding en kinderen. Hij is schrijver van het boek ‘Het verdeelde kind’ en ‘Scheidingskinderen’. Op de Dag van de Scheiding verschijnt het ‘Handboek scheiden en de kinderen’. De brochure ‘Uit elkaar... En de kinderen dan?’ zet alle feiten op een rij. Deze brochure is op te vragen via telefoonnummer 0800 – 8051 (gratis).

Terug | Print